به گزارش شهر بورس، آلودگی هوا در کلانشهرهای ایران هر روز سنگینتر میشود و بررسیها نشان میدهد یکی از اصلیترین عوامل این وضعیت، تردد گسترده خودروهای فرسوده است. آمارهای رسمی نشان میدهد حدود دو میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه خودروی سواری و وانت با عمر بیش از ۲۰ سال همچنان در ناوگان حملونقل کشور فعالاند. این خودروهای فرسوده سالانه حدود ۸ میلیارد لیتر بنزین مصرف میکنند و سهم بزرگی در انتشار آلایندههای خطرناک دارند.
فرسودگی ناوگان و اثر مستقیم بر مصرف سوخت
ادامه فعالیت این حجم از خودروهای قدیمی، علاوه بر تحمیل هزینههای سنگین بر شبکه حملونقل، بخش قابلتوجهی از ناترازی انرژی کشور را تشدید میکند. بر اساس محاسبات کارشناسی، حذف این خودروها میتواند تا ۷۰ درصد نیاز اضافی کشور به بنزین را کاهش دهد؛ موضوعی که اثر قابل توجهی بر مدیریت مصرف و کاهش فشار بر پالایشگاهها خواهد داشت.
مطالعات فنی نیز نشان میدهد اسقاط ناوگان فرسوده میتواند روزانه حدود ۲۲ میلیون لیتر از مصرف بنزین بکاهد؛ عددی که در کاهش آلودگی هوا و بهبود شاخصهای سلامت شهری نقش تعیینکننده دارد.
چرا روند اسقاط خودروها کند پیش میرود؟
در برنامه هفتم پیشرفت، هدفگذاری شده سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو از رده خارج شود. نتیجه عملکرد سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان میدهد اجرای این برنامه تاکنون موجب صرفهجویی حدود یک و نیم میلیارد لیتر بنزین شده است.
اما یک مانع جدی وجود دارد: منابع حاصل از صرفهجویی سوخت بهطور کامل به نوسازی اختصاص نیافته و همین موضوع سرعت اجرای طرح را کاهش داده است.
صندوق حمایت از تحقیقات و توسعه صنایع پیشرفته (صحا) بهعنوان نهاد اصلی تأمین مالی نوسازی فعالیت میکند. طبق قانون، خودروسازان باید بخشی از هزینه اسقاط را تأمین کنند و در صورت کمبود گواهی، بخشی از قیمت خودرو را به صندوق واریز کنند. با وجود افزایش عرضه گواهی اسقاط، منابع صندوق همچنان ناکافی است.
محمدصادق حاتمی، رئیس ستاد نوسازی ناوگان، اعلام کرده است از ۱۰ هزار میلیارد تومان اعتبار پیشبینیشده برای صندوق، ۴ هزار میلیارد تومان برای پرداخت مطالبات گندمکاران برداشت شده و هنوز بازنگشته است؛ موضوعی که اجرای برخی پروژهها را کند کرده است.
طرحهای فعال نوسازی با منابع موجود
با وجود محدودیت مالی، صندوق صحا ۶ هزار میلیارد تومان منابع فعال در اختیار دارد که برای پروژههای مهمی هزینه میشود:
نوسازی ۹۶ هزار تاکسی و موتورسیکلت برقی
تأمین ۲۰ هزار موتورسیکلت برقی با همکاری پالایش و پخش
اجرای پروژه ۱٬۵۳۴ دستگاه اتوبوس برقی با مشارکت هفت خودروساز
تسهیلات حمایتی برای نوسازی ناوگان
در بخش تسهیلات نیز مشوقهای ویژهای در نظر گرفته شده است:
۱.۲ میلیارد تومان وام بدون بهره برای خودروهای برقی، با بازپرداخت ۶۰ ماهه
۴۰۰ میلیون تومان وام برای جایگزینی تاکسیهای فرسوده
۱۲۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان تسهیلات برای نوسازی موتورسیکلتهای بنزینی و برقی
این بستههای مالی با هدف شتابدهی به روند اسقاط طراحی شدهاند.
نقش تولید خودرو در سرعت اسقاط
طبق قانون، خودروسازان باید به ازای تولید هر چهار خودرو، یک خودروی فرسوده اسقاط کنند. با این فرمول، اگر تولید سالانه کشور به ۱.۵ میلیون دستگاه برسد، باید حداقل ۳۷۵ هزار خودروی فرسوده در همان سال از رده خارج شود. این نسبت، سرعت نوسازی را تعیین میکند و یکی از معیارهای تحقق برنامه هفتم محسوب میشود.
بازگشت منابع صندوق؛ گام مهم برای تسریع نوسازی
پیگیریهای انجامشده میان ستاد نوسازی و سازمان برنامه و بودجه نشان میدهد ۴ هزار میلیارد تومان منابع برداشتشده تا پایان سال ۱۴۰۴ به صندوق بازمیگردد. تأمین این منابع میتواند توان مالی اجرای طرحها را تقویت کرده و روند اسقاط را سرعت ببخشد.
چرا سرعت نوسازی حیاتی است؟
خودروهای فرسوده یکی از بزرگترین منابع انتشار آلایندهها در کلانشهرهایی مانند تهران، مشهد، اصفهان و تبریز هستند. این خودروها چندین برابر خودروهای جدید آلایندگی تولید میکنند و فناوری قدیمی آنها با استانداردهای زیستمحیطی فاصله دارد.
خروج میلیونها خودروی فرسوده از چرخه تردد میتواند:
انتشار آلایندهها را بهطور محسوس کاهش دهد
مصرف بنزین را کاهش داده و ناترازی انرژی را بهبود دهد
هزینههای درمانی ناشی از بیماریهای تنفسی را کم کند
کیفیت هوای شهرها را ارتقا دهد
مسیر توسعه حملونقل پاک را هموار کند
با اجرای کامل قانون اسقاط، ورود هر خودروی جدید با خروج یک خودروی آلاینده همراه خواهد شد؛ اقدامی که به ایجاد یک چرخه پایدار کاهش آلودگی هوا کمک میکند.
منبع: خبرگزاری مهر
