به گزارش شهر بورس، در شرایطی که به دلیل تورم بلندمدت و افت ارزش پول ملی، خرید و نگهداری داراییهای ریالی را برای بسیاری از سرمایهگذاران جذابیت کمتری پیدا کرده است، جستوجوی گزینههایی برای حفظ ارزش سرمایه، و بهویژه داراییهایی با قابلیت تولید درآمد ارزی مانند خرید ملک، به اولویت تبدیل شده است.
از سوی دیگر، بازده اسمی و ناپایداری بازارهای داخلی سرمایهگذاری (بورس و بازار مسکن محلی) بسیاری را به فکر تنوعبخشی به پرتفوی انداخته است، بهخصوص وقتی بازارهای خارجی، بهویژه در بخش املاک، در دورههای اخیر توجه سرمایهگذاران بینالمللی را جلب کردهاند. این توجه خارجی باعث شده برخی بازارها روندی صعودی یا حداقل فرصتهای درآمدزایی کوتاهمدت نشان دهند.
در میان بازارهای مقصد، یونان بهدلیل احیای نسبی بازار املاک و ورود سرمایهگذاران خارجی، ترکیه بهخاطر دسترسی قیمتی و تقاضای بالای داخلی و خارجی و امارات (بهویژه دوبی) به خاطر سیاستهای جذب سرمایه و رونق تراکنشهای بینالمللی، سه نقطه جذاب برای بررسی خرید ملک خارج از کشور به شمار میآیند. هرچند هر یک با ریسکها و ویژگیهای خاص خود همراه است، از جمله اصلاحات احتمالی قیمتی در برخی بازارها.
در ادامه این گزارش، با نگاهی تحلیلی و مبتنی بر منابع بهروز، مزایا، ریسکها و سازوکار عملیِ وارد کردن خرید ملک یونان، ترکیه یا امارات به سبد سرمایهگذاری را بررسی میکنیم تا سرمایهگذار بتواند تصمیمی واقعبینانه و متناسب با هدف و افق زمانی خود اتخاذ کند.
چرا تنوع سبد سرمایهگذاری مهم است؟
در ادبیات مالی، مفهوم تنوعبخشی یکی از بنیادیترین ابزارهای مدیریت ریسک است. سبد سرمایهگذاری زمانی بهینه تلقی میشود که داراییهای آن همبستگی کامل با یکدیگر نداشته باشند. یعنی اگر یکی از بازارها دچار افت شد، بازار دیگری بتواند بخشی از ریسک را خنثی کند. این اصل که در نظریه پرتفوی مدرن مطرح شده، عملا اجازه میدهد سرمایهگذار بدون افزایش قابل توجه ریسک، بازده تعدیلشده با ریسک بهتری به دست آورد.
در اقتصاد ایران، که نوسانپذیری در اغلب بازارها بالاست، اهمیت تنوع حتی بیشتر هم میشود. وقتی بخش زیادی از داراییها در یک بازار قرار گرفته باشد، شوکهای اقتصادی (چه نوسان ارز باشد و چه رکود مسکن یا افت شاخص بورس) میتواند کل سبد را تحت تاثیر قرار دهد. اما پراکندگی داراییها در چند طبقه مختلف، نوسان کلی سبد را کاهش میدهد و احتمال از دست رفتن ارزش سرمایه در یک بازه کوتاهمدت را پایین میآورد.
برای درک بهتر اهمیت تنوعبخش به سبد سرمایهگذاری، میتوان نگاهی به رفتار معمولِ بازارهای اصلی و طبقات مختلف دارایی داشت:
- بازار املاک معمولا کندتر نوسان میکند و برای سرمایهگذارانی که دید بلندمدت دارند، نوعی دارایی با ثبات نسبی محسوب میشود. خرید ملک خارجی یک مزیت اضافه دارد: امکان ورود به بازاری که چرخه اقتصادی و ریسکهای متفاوتی از ایران دارد، و در نتیجه همبستگی آن با سایر داراییهای ریالی کمتر است.
- طلا و فلزات گرانبها، بهعنوان یک دارایی امن شناخته میشود و در دورههای بحران اقتصادی یا تورم بالا معمولا رشد میکند، اما در دورههای ثبات اقتصادی ممکن است بازدهی پایینتری نسبت به سایر بازارها داشته باشد. نگهداری بخشی از سبد در این گروه میتواند نقش بیمهای داشته باشد.
- بورس بازدههای بالقوه بالاتری نسبت به طلا و ملک دارد، اما طبیعتا با ریسک بیشتری همراه است. بازار سهام نوسان روزانه دارد و نسبت به اخبار اقتصادی، تصمیمات دولتی و سیاستهای پولی واکنش سریع نشان میدهد. وجود سهم از بورس در کنار داراییهای کمریسکتر میتواند بازده کلی سبد را بالا نگه دارد.
- ارز و داراییهای دلاری برای بسیاری از سرمایهگذاران ایرانی نقش حفاظتی دارد، اما ریسکهای اقتصادی و سیاسی نیز در آن زیاد است. اگرچه بهعنوان سپر تورمی استفاده میشود، اما رفتار پرنوسان آن باعث میشود وجودش در سبد باید با احتیاط و سهم مشخص باشد.
- سرمایهگذاری خارجی (از جمله خرید ملک در کشور امارات یا کشورهای اروپایی مثل یونان) یک ویژگی مهم دارد: ورود سرمایه به اقتصادی که رفتار متفاوتی از چرخه داخلی ایران دارد. در نتیجه، هم نقش حفظ ارزش دارد و هم میتواند منبع درآمد ارزی باشد. البته ریسکهای سیاسی، مقرراتی و بازار مقصد در مورد خرید ملک در خارج از کشور نیز باید سنجیده شود.
چشمانداز بازار ملک در کشورهای هدف
پیش از آنکه درباره خرید ملک در هر کشور تصمیم بگیریم، باید یک تصویر کلی از وضعیت امروز بازارهای املاک خارجی داشته باشیم: اینکه بازار املاک کدام کشور رشد پایدار دارد، کدام بازار نوسانیتر است و کدام مقصد از نظر ثبات اقتصادی و بازدهی سرمایه، فضای قابل اتکاتری ارائه میدهد.
بازار ملک یونان، ترکیه و امارات در سالهای اخیر هرکدام تحت تاثیر سرمایهگذاران بینالمللی، سیاستهای اقامتی و روندهای کلان اقتصادی قرار گرفتهاند که در ادامه بررسی کوتاهی برای هر کشور خواهیم داشت.
خرید ملک در یونان: بازاری در مسیر بازیابی پایدار
بازار املاک یونان طی سالهای اخیر، پس از یک دهه رکود اقتصادی، وارد دوره بازیابی شده است. گزارشهای بینالمللی نشان میدهد رشد سالانه قیمت مسکن در این کشور پایدار و عمدتا ناشی از سه عامل است: تقاضای خارجی، گردشگری قوی و پروژههای بازسازی شهری. آتن و مناطق جزیرهای محبوب مانند کرت و سانتورینی همچنان مقصد سرمایهگذاران خارجیاند، بهخصوص کسانی که علاوه بر سرمایهگذاری، به دنبال یک دارایی جایگزین در اتحادیه اروپا هستند.
در کنار اینها، برنامههای اقامتی مبتنی بر خرید ملک هنوز یکی از عوامل تحریککننده بازار ملک یونان است، هرچند قوانین آن طی سالهای گذشته سختتر شده و حداقل مبلغ سرمایهگذاری در برخی مناطق افزایش یافته است. با این حال، یونان همچنان در مقایسه با بسیاری از کشورهای اروپایی، سطح قیمت معقولتری دارد و برای سرمایهگذاران ایرانی که به دنبال ورود به بازارهای کمریسکتر هستند، یکی از گزینههای قابل بررسی است.
خرید ملک در ترکیه: بازاری پویا اما نوسانپذیر
ترکیه بهدلیل نزدیکی جغرافیایی، سهولت رفتوآمد و سیاستهای اقامتی مبتنی بر خرید ملک، طی سالهای اخیر مورد توجه سرمایهگذاران ایرانی بوده است. اما در تحلیل حرفهای باید به واقعیت مهمی اشاره کرد: بازار ملک ترکیه در کنار فرصتها، نوسانپذیری بالایی دارد. رشد سریع قیمتها در سالهای گذشته عمدتا ناشی از تورم، تقاضای خارجی و رکود ساختوساز بوده است. اما همزمان، گزارشهای تحلیلی از استانبول و مناطق ساحلی نشان میدهد بازار ملک ترکیه بهتدریج در حال متعادل شدن است و سرعت رشد قیمتها نسبت به دوره اوج کاهش یافته است.
از طرف دیگر، تغییرات پیدرپی در سیاستهای اقامتی و قوانین مرتبط با خرید ملک در ترکیه نیز باید در نظر گرفته شود، چراکه میتواند بر جذابیت سرمایهگذاری تاثیر بگذارد. با وجود این، بازار املاک ترکیه همچنان بهدلیل ورود سرمایه خارجی، تنوع پروژهها و پتانسیل درآمد اجارهای، یکی از فعالترین مقاصد منطقه محسوب میشود.
خرید ملک در امارات: بازاری بالغ با ثبات اقتصادی و تقاضای پایدار
بازار ملک امارات (بهویژه دبی و ابوظبی) یکی از پیشبینیپذیرترین و شفافترین بازارهای منطقه است. گزارشهای معتبر جهانی رشد قیمتی ملایم اما پایدار، نرخ بالای اشغال در املاک اجارهای و جریان مستمر سرمایهگذاران خارجی را تایید میکنند. سیاستهای جدید اقامتی (از جمله ویزای طلایی امارات)، برنامههای توسعه شهری، اقتصاد نسبتا پایدار و وابستگی کمتر به نوسانات منطقه، باعث شده خرید ملک در امارات یک بازار بالغ و قابل اتکا برای سرمایهگذاری ملکی باشد.
همچنین زیرساختهای قانونی و دیجیتالی این کشور (مانند سیستم ثبت املاک و پلتفرمهای شفاف خریدوفروش) ریسکهای معامله را کاهش میدهد. برای سرمایهگذاران ایرانی، خرید خانه در امارات یکی از نزدیکترین مسیرها برای ورود به بازارهای دلاری با نقدشوندگی بالا است.
چه عواملی بازار ملک خارجی را جذاب کرده است؟
با وجود تفاوتهای قابل توجه بین سه بازار بالا، سرمایهگذاران ایرانی معمولا بهدلیل مجموعهای از عوامل مشترک به سمت خرید ملک خارجی میروند:
1. ثبات ارزی و اقتصادی
کشورهایی مثل امارات و بسیاری از کشورهای اروپایی ساختار اقتصادی باثباتتری دارند. این موضوع باعث میشود دارایی ملکی نهفقط ارزش خود را حفظ کند، بلکه در برابر نوسانات ریالی نقش سپر حفاظتی داشته باشد.
2. تقاضای پایدار ناشی از گردشگری
یونان و ترکیه از مقاصد پرگردشگر جهانیاند و امارات یکی از هابهای گردشگری خاورمیانه و منطقه مدیترانه محسوب میشود. حضور گردشگران، پتانسیل درآمد اجارهای کوتاهمدت را افزایش میدهد و نقدشوندگی ملک خارجی را بالا میبرد.
3. سیاستهای اقامتی و جذابیت مهاجرتی
کشورهایی که خرید ملک را با امکان دریافت اقامت یا ویزای بلندمدت همراه میکنند (یونان، ترکیه، امارات)، معمولا توجه بیشتری جلب میکنند. برای بخشی از سرمایهگذاران، این مزیت جانبی گاهی حتی مهمتر از بازده مالی خرید ملک در خارج است.
4. تنوع جغرافیایی و کاهش ریسک سرمایهگذار
وقتی یک سرمایهگذار دارایی خود را از چرخه اقتصادی ایران خارج و وارد بازار دیگری میکند، عملا بخشی از ریسکهای سیاسی، تورمی و اقتصادی را از سبد خود حذف میکند. این عامل، دقیقا همان چیزی است که در سبدهای سرمایهگذاری حرفهای ارزش ویژه دارد.
مزایای خرید ملک در خارج برای ایرانیان
سرمایهگذاری ملکی در خارج از کشور، فقط یک خرید دارایی ساده نیست. برای بسیاری از ایرانیان، خرید ملک خارجی بهمعنای دسترسی به فرصتهایی است که در اقتصاد داخلی بهراحتی قابل دستیابی نیست. مهمترین مزیتها را میتوان از زاویه حفظ قدرت انتخاب و افزایش چابکی مالی بررسی کرد که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.
1. ایجاد سپر محافظ در برابر افت ارزش پول ملی
ملک خارجی معمولا بر پایه ارزهای قدرتمند قیمتگذاری میشود، بنابراین ارزش دارایی به نوسانات شدید ریال وابسته نمیماند. حتی اگر قیمت ملک ثابت بماند، رشد نرخ ارز میتواند ارزش آن را برای یک سرمایهگذار ایرانی افزایش دهد.
2. دسترسی به آزادی جابجایی و سبک زندگی منعطفتر
بسیاری از کشورها با خرید ملک اقامت موقت یا بلندمدت ارائه میدهند. این مزیت برای افرادی که میخواهند امکان سفرهای پسوپیش، تحصیل یا کار در خارج را داشته باشند، بسیار استراتژیک است. حتی اگر هدف مهاجرت نباشد، داشتن یک پایگاه دوم میتواند بخشی از ریسکهای زندگی در اقتصادهای پرنوسان را پوشش دهد.
3. کسب درآمد ارزی قابل اتکا
شهرهای توریستی در یونان، دبی یا آنتالیا بازار فعال اجاره کوتاهمدت دارند. داشتن درآمد دلاری یا یورویی با خرید ملک در خارج از کشور میتواند نقش یک جریان نقدی مکمل را برای سرمایهگذاران ایرانی بازی کند. در برخی کشورها، حتی کار مدیریت اجاره نیز بهصورت کامل توسط شرکتهای محلی انجام میشود و مالک حتی نیازی به حضور در کشور مقصد ندارد.
4. افزایش تنوع واقعی در سبد دارایی
املاک خارجی از نظر ریسک، رفتار قیمتی و محرکهای اقتصادی، با داراییهای داخلی کاملا متفاوت هستند. بنابراین اضافه کردن آنها به پرتفوی، تنوع را بهصورت واقعی و نه صوری افزایش میدهد. این تنوع باعث میشود عملکرد کلی سبد کمتر تحت تاثیر نوسانات بازارهای طلا، ارز یا بورس ایران قرار بگیرد.
5. دسترسی به بازارهای با ثبات مقرراتی
بسیاری از کشورهای مقصد، قوانین شفاف ثبت ملک و حمایت حقوقی مشخص دارند. این موضوع برای سرمایهگذار ایرانی که با ریسکهای مقرراتی داخلی آشناست، یک مزیت مهم محسوب میشود. این امر امکان پیشبینیپذیری بیشتر، تصمیمگیری سرمایهگذاری را منطقیتر و مطمئنتر میکند.
ریسکها و چالشهای خرید ملک خارجی
هرچند سرمایهگذاری ملکی در خارج میتواند فرصتساز باشد، اما لازم است سرمایهگذار ایرانی با چالشهایی آشنا باشد که اگر مدیریت نشوند، سود مورد انتظار را کاهش میدهند یا روند کار را پیچیده میکنند.
ریسک ارزی و نوسان نرخ تبدیل ریال به ارز خارجی
رشد نرخ ارز میتواند ارزش ملک خارجی را بالا ببرد، اما هنگام ورود به سرمایهگذاری، افزایش ناگهانی قیمت دلار یا یورو باعث میشود هزینه خرید بیش از حد انتظار شود. در طول نگهداری ملک نیز هزینههای جانبی به ارز پرداخت میشود، بنابراین نوسانات شدید میتواند فشار نقدی ایجاد کند، حتی اگر ارزش دارایی بالا برود. همچنین، انتقال پول از ایران معمولا با محدودیت و هزینههای تبدیل همراه است و این موارد باید در محاسبات لحاظ شود.
هزینههای پنهان و آشکار نگهداری و مالکیت
در بسیاری از کشورها مالیات سالانهی ملک، شارژ ساختمان، هزینه بیمه و هزینههای تعمیرات اجباری وجود دارد. اینها ممکن است برای سرمایهگذار ایرانیِ متقاضی خرید ملک در خارج از کشور که تجربهاش در بازار داخلی متفاوت است، غیرمنتظره باشد.
هزینه سفر برای بازدید یا مدیریت ملک، انتقال پول از مسیرهای رسمی یا صرافیها و کارمزدهای متعدد هم به مجموع هزینههای واقعی اضافه میشود. اگر هم قصد اجارهدادن ملک را داشته باشید، کارمزد شرکتهای مدیریت املاک و مالیات اجاره نیز باید در نظر گرفته شود.
آشنایی ناکافی با قوانین محلی و مسائل حقوقی / اداری
هر کشور قوانین مخصوص خود را برای خرید ملک، ثبت سند، مالیات، اقامت و اجارهداری دارد. اشتباه در درک این قوانین میتواند منجر به تاخیر، جریمه یا حتی مشکلات حقوقی شود.
در برخی کشورها مالکیت خارجیها محدودیت دارد یا نیازمند مراحل اداری طولانیست که بدون مشاور معتبر ممکن است پیچیده شود. ترجمه رسمی اسناد، وکالتنامهها و تفاوت مقررات شهری باعث میشود که فرایند خرید و مدیریت ملک برای سرمایهگذار ایرانی زمانبرتر و حساستر از آنچه بهنظر میرسد باشد.
نقدشوندگی کمتر نسبت به داراییهای نقد مانند دلار یا بورس
فروش ملک در بازارهای خارجی معمولا زمانبر است. ممکن است هفتهها یا ماهها طول بکشد تا خریدار مناسب برای ملک خارجی شما پیدا شود. در شرایطی که سرمایهگذار نیاز سریع به نقدینگی پیدا میکند، خروج از بازار ملک بهسرعت بازار طلا، دلار یا حتی بورس ایران امکانپذیر نیست. به علاوه، اگر ملک در منطقهای باشد که گردش مالی کمتری دارد، این نقدشوندگی باز هم کاهش پیدا میکند و ممکن است قیمت پیشنهادی فروش کمتر از انتظار باشد.
چه کسانی باید به فکر خرید ملک در خارج باشند؟
در نهایت این سوال مطرح میشود که خرید ملک خارجی برای چه نوع سرمایهگذاری مناسب است؟ واقعیت این است که این مدل از سرمایهگذاری، برخلاف تصور رایج، مناسب همه افراد نیست و بیشتر برای کسانی ارزشآفرین است که شرایط و اهداف مشخصی دارند.
خرید ملک در خارج معمولا یک بازی بلندمدت است، بنابراین کسانی که چشمانداز تحصیل فرزندان، برنامه مهاجرت، حضور کاری یا حتی سبک زندگی دوگانه بین ایران و یک کشور دیگر را در ذهن دارند، بیشترین بهره را از خرید ملک در خارج از کشور میبرند. این افراد معمولا به آینده چندساله نگاه میکنند، نه نوسانات کوتاهمدت بازار ارز یا تغییرات دورهای بازار ملک.
در کنار این افراد، برای کسانی که هدف اصلیشان حفظ ارزش سرمایه در یک دارایی مقاوم است، بازار ملک خارجی در کشورهایی با ثبات اقتصادی میتواند نقش سپر تورمی داشته باشد. درواقع، بخشی از سرمایه با خروج از فضای پرنوسان ریال، در بستری امنتر قرار میگیرد و همین موضوع باعث میشود دارایی در بلندمدت کمتر تحت فشار تورم یا کاهش ارزش پول ملی قرار بگیرد.
سرمایهگذارانی هم که قصد ورود به این بازار را دارند باید بدانند هزینههای خرید، مالیاتها، انتقال پول، هزینههای مشاوره و حتی سفرهای احتمالی، جزئی جداییناپذیر از مسیر هستند. بنابراین، سرمایهگذاری در املاک خارجی بیشتر مناسب کسانی است که نقدینگی کافی برای مدیریت این هزینهها دارند و میتوانند برای یک دوره نسبتا طولانی، بخشی از سرمایهشان را در قالب ملک نگه دارند، بدون اینکه فشار نقدی وارد شود.
چطور خرید ملک در خارج را وارد سبد سرمایهگذاری خود کنیم؟
اضافه کردن ملک خارجی به پرتفوی، اگر درست و مرحلهبهمرحله انجام شود، میتواند نقش یک لنگر ثبات را در کنار داراییهای پرنوسانتر بازی کند. این بخش دقیقا به همین موضوع میپردازد: چطور خرید ملک در خارج را هوشمندانه در کنار سایر داراییهای خود قرار دهیم.
1. تعیین سهم منطقی از دارایی برای خرید ملک خارجی
هیچ نسخهی یکسانی برای همه وجود ندارد، اما بسیاری از مشاوران مالی توصیه میکنند سهمی بین ۱۰ تا ۳۰ درصد پرتفوی (بسته به میزان نقدینگی، تحمل ریسک و افق سرمایهگذاری) میتواند انتخاب متعادلی باشد. هدف این است که نه آنقدر سنگین وارد شوید که نقدینگی محدودی پیدا کنید، و نه آنقدر کم که اثر محافظتی یا بازدهی سرمایه محسوس نباشد.
2. تنوع حتی در انتخاب کشور مقصد
اگر هدف اصلی شما تنوع ریسک است، تنها تنوع دارایی کافی نیست، گاهی لازم است تنوع جغرافیایی هم لحاظ شود. بهطور مثال، ترکیه بهخاطر سرعت خرید و نزدیکی جغرافیایی جذاب است، در حالی که امارات ثبات اقتصادی و قواعد شفافتری دارد و یونان فرصت اقامت اروپایی را فراهم میکند. ترکیب دو بازار مختلف (مثلا ترکیه + امارات) برای خرید ملک خارجی میتواند ریسکهای سیاسی، ارزی و قانونی را تعدیل کند.
3. آمادهسازی نقدینگی و بررسی بازار قبل از ورود
برای ورود به بازار ملک خارجی، داشتن برنامهی نقدینگی بسیار مهم است. هزینههای جانبی مانند مالیات انتقال، هزینههای دفتر اسناد، کمیسیونها، هزینههای حقوقی و حتی سفر ضروریاند. پیش از هر تصمیم، سه اقدام کلیدی کاملا ضروری است:
- تحقیق در مورد بازار محلی ملک: بررسی روند قیمت، محلهها، قوانین خرید، تقاضای اجاره، پروژههای درحالساخت.
- مشاوره حقوقی معتبر: قوانین ملک در کشورهای مختلف یکسان نیست. داشتن وکیل یا مشاور حقوقیِ آشنا به پروندههای سرمایهگذاری خارجی جلوی بسیاری از ریسکها را میگیرد.
- بررسی نحوه انتقال پول: باید مطمئن بود مسیر انتقال امن، قابل ردیابی و مطابق قوانین کشور مقصد انجام میشود.
جمعبندی تحلیل: آیا الان زمان مناسبی برای خرید ملک خارجی است؟
در نهایت، پاسخ به این پرسش که «آیا امروز زمان خوبی برای اضافه کردن خرید ملک خارجی به پرتفوی است؟» وابسته به نوع سرمایهگذار، میزان نقدینگی، هدف مالی و افق زمانی اوست. آنچه دادهها و رفتار بازارهای ترکیه، امارات و یونان نشان میدهد این است که بازار ملک خارجی برای همه مناسب نیست، اما برای برخی گروهها میتواند یک ابزار استراتژیک و کمریسکتر در بلندمدت باشد.
کسانی که افق بلندمدت دارند و هدفشان حفظ ارزش سرمایه در برابر تورم داخلی است؛ سرمایهگذارانی که بخشی از داراییشان را ارزی نگه میدارند و بهدنبال کاهش ریسک سیستماتیک اقتصاد ایران هستند؛ افرادی که چشمانداز اقامت، تحصیل یا حضور بینالمللی برای خود یا خانوادهشان دارند و خرید ملک را ابزاری برای ایجاد این مسیر میبینند؛ و کسانی که نقدینگی کافی برای پرداخت هزینههای اولیه و مدیریت ملک خارجی دارند و نیاز فوری به نقدشوندگی سریع سرمایه ندارند، میتوانند از این فرصت نهایت بهره را ببرند.
بنابراین، اگر نگاه سرمایهگذاری شما بلندمدت، متنوعسازیشده و مبتنی بر مدیریت ریسک باشد، بله، الان زمان مناسبی برای ورود به این بازار است. بازار ملک خارجی در سالهای اخیر یکی از گزینههایی بوده که توانسته ارزش دارایی را بهتر از بسیاری از ابزارهای داخلی حفظ کند، البته نه بهعنوان جایگزین کل سرمایه، بلکه بهعنوان یکی از اجزای پرتفوی. به بیان دیگر، خرید ملک در خارج از کشور نه یک فرصت طلایی کوتاهمدت است و نه یک چاره نهایی. خرید ملک خارجی پازلی است که اگر در جای درست کنار سایر داراییها قرار بگیرد، میتواند تعادل، امنیت و انعطاف بیشتری به پرتفوی سرمایهگذار بدهد.
