به گزارش شهر بورس، در حالی که ایران به دنبال راههای پایدار برای اتصال به اقتصاد جهانی است، منطقه آزاد ارس با خروج از رویکردهای سنتی و گذار از یک معبر ترانزیتی صرف، استراتژی جدیدی را برای تثبیت جایگاه خود به عنوان پیشران اقتصاد غیرنفتی در شمالغرب کشور کلید زده است. ارس با میزبانی از سرمایهگذاران بزرگ روسیه، آذربایجان و ارمنستان، عملاً به نقطه ثقل تجارت با کشورهای مستقل مشترکالمنافع (CIS) تبدیل شده است. اختصاص بستههای سرمایهگذاری یک میلیارد دلاری ارس، پیامی روشن برای بازارهای فرامنطقهای دارد؛ بازتعریف همکاریهای اقتصادی آغاز شده است.
حضور عملیاتی غولهای صنعتی اوراسیا در ارس
آنچه ارس را از سایر مناطق آزاد متمایز میکند، حضور عینی سرمایه خارجی در بطن صنایع آن است. فعالیت غولهایی نظیر شرکت «تاتتجارت» از روسیه، «پاراپلاستیک» از جمهوری آذربایجان و «توسنباتری» از ارمنستان، نشاندهنده اعتماد فعالان اقتصادی اوراسیا به زیرساختهای شمالغرب ایران است. این حضور نه تنها باعث ورود تکنولوژی شده، بلکه مسیر صادرات محصولات ایرانی به بازار کشورهای CIS را هموارتر کرده است.
تثبیت جایگاه ارس در تجارت بینالملل، تنها مدیون معافیتهای مالیاتی نیست؛ بلکه ناشی از هوشمندی در بهرهبرداری از جغرافیای قدرت است. وجود سه گمرک فعال جلفا، نوردوز و خداآفرین، این منطقه را از یک بنبست جغرافیایی به یک کانون لجستیکی بیرقیب تبدیل کرده است. اتصال به شبکههای ریلی و جادهای، ارس را به «پل ارتباطی» میان بازارهای داخلی و کشورهای عضو CIS بدل ساخته؛ مزیتی که مقدمزاده، مدیرعامل ارس، از آن به عنوان حلقه اتصال ایران با بازارهای فرامنطقهای یاد میکند.
تضمین پایداری تولید با عبور از ناترازی انرژی
همچنین در روزگاری که ناترازی انرژی به پاشنه آشیل صنایع تبدیل شده، ارس با ورود به حوزه نیروگاههای پاک، امنیت تولید را تضمین کرده است. احداث چهار نیروگاه با ظرفیت مجموع ۶۰۰ مگاوات که بخش مهمی از آن در آستانه بهرهبرداری است، پیامی مستقیم به صنایع سنگین دارد: در ارس، چرخ تولید متوقف نمیشود. این استراتژی، زیرساخت لازم برای پذیرش بستههای سرمایهگذاری جدید را مهیا کرده است.
قطب کشاورزی مدرن و صادرات محصولات هیدروپونیک
برگ برنده دیگر ارس، عبور از کشاورزی سنتی و دستیابی به تکنولوژی کشت هیدروپونیک است. میزبانی از بزرگترین مجموعه گلخانهای خاورمیانه با ظرفیت صادراتی ۵۰ هزار تن، نشان میدهد که ارس استانداردهای کشورهای سختگیر CIS را به خوبی میشناسد. دشت پایاب سد خداآفرین با وسعت ۲۴ هزار هکتار، حالا یک سفره آماده برای «کشت فراسرزمینی» و مدیریت زنجیره تأمین غذا در منطقه است.
تحقق این چشمانداز و گذار به سمت الگوهای نوین اقتصادی، مستلزم تبیین دقیق ظرفیتها برای شرکای راهبردی ایران در منطقه اوراسیا است. در همین راستا، نشست اخیر مدیران مناطق آزاد با سفرای کشورهای مستقل مشترکالمنافع، فرصتی برای ترسیم نقشه راه عملیاتی ارس در جذب سرمایههای خارجی فراهم آورد.
رئیس هیأتمدیره و مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس با تأکید بر ظرفیتهای ژئوپلیتیکی، صنعتی و زیرساختی این منطقه اعلام کرد: ارس با آمادهسازی بستههای سرمایهگذاری متنوع، زیرساختهای ترانزیتی و امکان سرمایهگذاری صددرصدی خارجی، آمادگی دارد همکاری اقتصادی ایران با کشورهای مشترکالمنافع (CIS) را وارد مرحلهای جدید و پایدار کند.
هادی مقدمزاده در نشست مدیران مناطق آزاد ایران با سفرای کشورهای مشترکالمنافع (CIS) با تشریح جایگاه راهبردی منطقه آزاد ارس گفت: منطقه آزاد تجاری–صنعتی ارس با موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی خاص در شمالغرب ایران و همجواری با جمهوری آذربایجان، جمهوری خودمختار نخجوان و جمهوری ارمنستان از ظرفیتهای منحصربهفردی در حوزههای صنعت، ترانزیت، کشاورزی و گردشگری برخوردار است.
وی با اشاره به نقش ترانزیتی ارس افزود: وجود سه گمرک فعال جلفا، نوردوز و خداآفرین، منطقه آزاد ارس را به یکی از کانونهای لجستیکی کشور تبدیل کرده و همجواری با مسیرهای اصلی کریدور شمال–جنوب و اتصال به شبکههای غرب–شرق، این منطقه را به حلقه اتصال ایران با بازارهای فرامنطقهای بدل کرده است.
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس با بیان اینکه این منطقه از نظر تولید صنعتی، یکی از فعالترین مناطق آزاد کشور به شمار میرود تصریح کرد: صنایع و واحدهای تولیدی فعال و در حال ساخت، در قالب ۱۳ خوشه صنعتی در ارس فعالیت دارند و محصولات این واحدها به بیش از ۱۰ کشور از جمله روسیه، اوکراین، گرجستان، آذربایجان، ترکیه، عراق و افغانستان صادر میشود که نشاندهنده جایگاه تثبیتشده ارس در تجارت خارجی است.
مقدمزاده با اشاره به حضور سرمایهگذاران خارجی در این منطقه اظهار داشت: ارس افتخار میزبانی سرمایهگذارانی از کشورهای CIS از جمله شرکت تات تجارت از روسیه، پاراپلاستیک از جمهوری آذربایجان و توسن باتری از ارمنستان را دارد و این آمادگی وجود دارد که بسترهای سرمایهگذاری برای حضور گستردهتر فعالان اقتصادی این کشورها فراهم شود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به برنامههای منطقه آزاد ارس در حوزه انرژیهای نو پرداخت و گفت: ارس در حال تبدیل شدن به قطب تأمین انرژیهای پاک و تجدیدپذیر کشور است و در همین راستا احداث چهار نیروگاه با ظرفیت مجموع ۶۰۰ مگاوات آغاز شده که حدود ۱۰۰ مگاوات آن در آستانه بهرهبرداری قرار دارد و تا پایان سال نزدیک به ۲۰۰ مگاوات دیگر وارد مدار خواهد شد.
رئیس هیأتمدیره سازمان منطقه آزاد ارس با اشاره به ظرفیتهای کشاورزی منطقه خاطرنشان کرد: اقلیم خاص و منابع آبی پایدار ارس را به قطب فعالیتهای گلخانهای مدرن کشور تبدیل کرده و بزرگترین گلخانه هیدروپونیک خاورمیانه در این منطقه احداث شده است؛ مجموعهای با ظرفیت تولید بیش از ۵۰ هزار تن محصولات گلخانهای که به کشورهای CIS و حوزه خلیج فارس صادر میشود.
وی ادامه داد: دشت حاصلخیز پایاب سد خداآفرین با وسعت حدود ۲۴ هزار هکتار در کنار ظرفیتهای دامپروری، شیلات و صنایع تبدیلی زمینهای کمنظیر برای سرمایهگذاری مشترک در زنجیره کامل تولید محصولات کشاورزی فراهم کرده است.
مقدمزاده با اشاره به ظرفیتهای گردشگری ارس نیز گفت: ثبت ژئوپارک ارس به عنوان دومین ژئوپارک ثبتشده در خاورمیانه، در کنار طبیعت بکر و آثار ملی و جهانی این منطقه را به یکی از کانونهای مستعد توسعه گردشگری و گردشگری سلامت تبدیل کرده است.
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس در پایان با دعوت رسمی از سفرای کشورهای عضو CIS برای بازدید از این منطقه تأکید کرد: منطقه آزاد ارس با بهرهمندی از مزایای قانونی، امکان سرمایهگذاری صددرصدی خارجی، دسترسی مستقیم به بازارهای اوراسیا و آمادهسازی بستههای سرمایهگذاری به ارزش حدود یک میلیارد دلار آماده توسعه همکاریهای دوجانبه و چندجانبه است.
وی افزود: ایجاد مناطق آزاد مشترک، توسعه ترانزیت و لجستیک، کشت فراسرزمینی، گردشگری سلامت، واردات دام و سرمایهگذاری صنعتی میتواند دستور کار جدید همکاری میان ایران و کشورهای CIS باشد و این نشست آغازی برای فصل تازهای از تعاملات اقتصادی پایدار مبتنی بر منافع مشترک خواهد بود.
به نظر میرسد منطقه آزاد ارس با اتخاذ استراتژی «تولید صادراتمحور» و تمرکز بر رفع موانع زیرساختی از جمله ناترازی انرژی، موفق شده است اعتماد فعالان اقتصادی در حوزه اوراسیا را به طور عملیاتی جلب کند. تثبیت حضور شرکتهای چندملیتی از روسیه، آذربایجان و ارمنستان در این منطقه، نشاندهنده تغییر تراز تجاری از پیوندهای سنتی به سمت همکاریهای پایدار صنعتی است.
با توجه به آمادهسازی بستههای سرمایهگذاری یک میلیارد دلاری و مزیت مالکیت ۱۰۰ درصدی برای اتباع خارجی، ارس اکنون نه تنها به عنوان یک هاب لجستیکی در کریدور شمال-جنوب، بلکه به عنوان «پیشران دیپلماسی تولید» در دولت ایفا نقش میکند. انتظار میرود با نهایی شدن توافقات در نشستهای آتی با سفرای کشورهای CIS و بهرهبرداری کامل از نیروگاههای در دست احداث، این منطقه به مرکز ثقل مراودات ارزی و تجاری ایران با بازار ۳۰۰ میلیون نفری منطقه تبدیل شود؛ امری که میتواند تحولی جدی در آمارهای صادرات غیرنفتی کشور در سال جاری ایجاد کند.
